25 xuño 2026

Inxenios Galegos Antigos

                  Antigo sifón de rego. 

Hai varios anos, vimos esta peza no museo de Oliveira de Frades (PO). 

"Este inxenio, en pedra, fixonos pensar moito. Tiñamos aos nosos devanceiros por esforzados e traballadores, e agora por intelixentes. Esta peza ten unha medidas aproximadas de 50x50x30 cm. Dous buratos, por diante e por detrás, do tamaño dun puño. Na parte superior, unha tapadeira, cun pequeno orificio, do diámetro du bolígrafo. Que non so servia para agarrar a tapa, funcionaba facendo o vacío e enviaba a auga do estanque polas canles de rego. Está fabricado en granito. E depositado no Museo de Oliveira de Frades (Portugal)".

Traducción en castelán:
Este ingenio, en piedra, nos ha hecho reflexionar mucho. Y es que teniamos a nuestros ancestros por esforzados y trabajadores, y ahora por muy inteligentes.Esta pieza tiene unas medidas aproximadas de 50x50x30 cm. Dos orificios, por delante y por detrás, del tamaño de un puño. En la parte superior, una tapadera, con un pequeño orificio, del diámetro de un bolígrafo. Que no sólo sirve para asir la tapa...
Funcionaba haciendo el vacío y enviaba el agua del tanque para los canales de riego. Realizado en granito. Depositada en el Museo de Oliveira de Frades (Portugal).


Esta peza volve ao noso remoer toponímico nunha nova publicación das RRSS.

"PEDRA DE ARTEAR
Chantada 

Qué significa a palabra "artear"? 
Sabemos a súa utilidade?
Hainas na vosa zona?

Eran parte do mecanismo de apertura dos corgos. 
Cando o corgo estaba cheo este trebello facia que se abrira e vertera a auga encorada. (Comentario de O Neto do Rei)".

Agora aparece unha nova dubida, qué significa a palabra "artear". Neste caso poderia ser unha deturpación de "altear".Termo, que relacionado coas bombas hidráulicas, se refire a acción de elevar a altura de carga o presión para vencer unha diferencia de altura xeométrica (altura manométrica total). Nunhs liña similar, en referencia a aspectos hidronimicos, tamén estarían Artes (en Carballo e Ribeira), Artoño (Agolada) e Ortoño (deturpacion de Artoño, en Ames), Arteixo, Arthés (Lacout-Francia), Artois (Albi-Francia), Artogne (Brescia-Italia)... Procedentes da raíz prerromana *ar-t, variante de *er (fluir, moverse) vencellada a antiga hidrónimia ou orografía do terreo. 
Bibliografia :



.

Ningún comentario: